Vắc-xin là gì?

Theo Luật Dược Việt Nam, vắc-xin là thuốc chứa kháng nguyên tạo cho cơ thể khả năng đáp ứng miễn dịch được dùng với mục đích phòng bệnh, chữa bệnh.

Vắc-xin thường được dùng cho trẻ nhỏ để bảo vệ khỏi những bệnh nguy hiểm, thường có khả năng gây tử vong. Thông qua việc kích thích sự tự vệ tự nhiên của cơ thể, vắc-xin tăng sức đề kháng của cơ thể để chống lại bệnh nhanh hơn và hiệu quả hơn.

Hình 1. Vai trò của Vắc-xin trong phòng bệnh

Vắc-xin hoạt động như thế nào?

Vắc-xin giúp hệ miễn dịch của bạn tấn công các tác nhân gây bệnh hiệu quả hơn bằng cách chuẩn bị sẵn sàng cho hệ miễn dịch ứng phó với một số bệnh cụ thể. Từ đó, nếu virus hoặc vi khuẩn tấn công cơ thể bạn sau này, hệ miễn dịch của bạn sẽ nhận diện được và biết cách chống lại.

Vắc-xin có an toàn không?

Vắc-xin rất an toàn. Nếu không tiêm hoặc dùng vắc-xin, con của bạn còn có thể bị tổn hại về sức khỏe hơn nhiều do một bệnh có thể phòng ngừa được bằng vắc-xin. Tất cả vắc-xin đều được kiểm tra độ an toàn một cách nghiêm ngặt, bao gồm các thử nghiệm lâm sàng, trước khi được đưa ra sử dụng rộng rãi. Các quốc gia sẽ chỉ đăng ký và phân phối vắc-xin đáp ứng đủ các tiêu chuẩn chặt chẽ về chất lượng và độ an toàn.

Tại sao cần đưa con bạn đi tiêm chủng?

Vắc-xin có thể cứu mạng sống của con người: theo Tổ  chức Y tế thế giới, số người được cứu sống nhờ vắc-xin sởi từ năm 2000 đến 2024 là gần 59 triệu. Vắc-xin sẽ giúp bảo vệ con bạn khỏi các bệnh nguy hiểm hoặc nguy cơ bị tử vong, đặc biệt là đối với những người có hệ miễn dịch đang phát triển như trẻ sơ sinh. Bạn cần phải tiêm chủng cho con mình. Nếu không tiêm chủng thì những bệnh lây nhiễm cao như sởi, bạch hầu và bại liệt, những bệnh đã từng được xóa sổ tại nhiều quốc gia trên thế giới, sẽ có nguy cơ bùng phát trở lại.

Vắc-xin có thể phòng ngừa những bệnh gì?

Vắc-xin giúp bảo vệ trẻ em và người lớn khỏi các bệnh truyền nhiễm có nguy cơ cao gây tử vong. Dưới đây là danh sách các bệnh được hầu hết các chính phủ và bác sĩ khuyên nên tiêm chủng để chủ động phòng tránh:

1. Lao

Lao (còn gọi là Tuberculosis - TB) là một bệnh lý do vi khuẩn gây ra. Vi khuẩn lao thường tấn công phổi và có thể gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt phổ biến ở người già, sức đề kháng giảm. Tuy bệnh lao phổi thường gặp nhất, nhưng bạn cũng có thể mắc bệnh lao ở nhiều bộ phận khác trên cơ thể (ví dụ như não). Trong nhiều trường hợp nghiêm trọng, lao phổi có thể gây ra biến chứng hoặc dẫn đến tử vong. Một khi đã bị lây nhiễm, bệnh lao rất khó điều trị. Điều trị thường kéo dài và không phải lúc nào cũng hiệu quả.

2. Viêm gan B

Viêm gan B là một bệnh truyền nhiễm do một loại virus lây lan qua đường máu và tình dục, mẹ truyền sang con. Khi mắc bệnh từ nhỏ, người bệnh phần lớn không có triệu chứng nào trong nhiều thập kỉ. Viêm gan B có thể dẫn đến xơ gan và ung thư gan sau này.

3. Bại liệt

Bệnh bại liệt là một bệnh nhiễm virus cấp tính lây truyền theo đường tiêu hoá do virus gây nên. Virus Polio có thể gây bại liệt 1 trong 200 người bị nhiễm. Trong các ca nhiễm bệnh đó, 5 – 10% người bệnh chết khi cơ hô hấp của họ bị tê liệt. Không có cách nào để chữa bệnh bại liệt một khi tình trạng tê liệt xảy ra, chỉ có thể điều trị để giảm bớt các triệu chứng.

4. Bạch hầu

Bệnh bạch hầu do Corynebacterium diphtheriae gây nên, là một bệnh nhiễm trùng nguy hiểm, thường xảy ra ở niêm mạc của mũi và họng, khiến trẻ khó thở hoặc nuốt. Các trường hợp nghiêm trọng có thể gây tổn thương tim, thận và/hoặc thần kinh.

5. Uốn ván

Uốn ván là một bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Clostridium tetani gây ra, đặc trưng bởi tình trạng co cứng và co giật các cơ. Uốn ván có thể khiến cổ và hàm của trẻ bị cứng lại, gây ra tình trạng khó mở miệng, khó nuốt (khi bú) hoặc khó thở. Ngay cả khi được điều trị, uốn ván vẫn thường gây tử vong.

6. Ho gà

Ho gà gây ra những cơn ho có thể kéo dài hàng tuần do vi khuẩn Bordetella pertussis gây nên. Trong một số trường hợp, ho gà có thể dẫn đến tình trạng khó thở, viêm phổi, và tử vong.

7. Các bệnh do HIB

Haemophilus Influenzae típ B (HIB) là một loại vi khuẩn gây viêm phổi, viêm màng não và những bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng khác chủ yếu ở trẻ em dưới 5 tuổi.

8. Các bệnh do phế cầu khuẩn

Các bệnh do phế cầu khuẩn (Streptococcus Pneumonia) bao gồm những bệnh nghiêm trọng như viêm màng não và viêm phổi đến những bệnh nhẹ hơn nhưng phổ biến hơn như viêm xoang và viêm tai. Các bệnh do phế cầu khuẩn là nguyên nhân phổ biến gây bệnh và tử vong trên thế giới, đặc biệt là ở trẻ em dưới 2 tuổi.

9. Do Virus Rota

Virus Rota gây tiêu chảy nặng và nôn, dẫn đến mất nước, mất cân bằng điện giải và sốc ở trẻ nhỏ, có thể dẫn tới tử vong nếu không được điều trị ngay, đặc biệt là không được bù nước ngay.

10.  Sởi

Sởi là bệnh có tính lây nhiễm nhanh với các triệu chứng như sốt, chảy nước mũi, nổi hạt trắng phía trong miệng (hạt Koplik), phát ban trên da. Bệnh nặng có thể gây mù lòa, viêm não và tử vong.

11.  Quai bị

Quai bị có thể gây ra đau đầu, khó chịu, sốt và viêm tuyến nước bọt. Biến chứng của quai bị có thể dẫn đến viêm màng não, viêm tinh hoàn và điếc.

12.  Rubella

Nhiễm Rubella ở trẻ nhỏ và người lớn thường nhẹ, nhưng ở phụ nữ mang thai có thể gây sảy thai, phôi thai chết, tử vong trẻ sơ sinh hay dị tật bẩm sinh.

13.  Bệnh do Virus papillomavirus ở người (HPV)

Virus papillomavirus ở người thường không có triệu chứng, nhưng một số loại có thể gây ra ung thư cổ tử cung – loại ung thư phổ biến thứ tư ở phụ nữ. Hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung (99%) là do nhiễm trùng HPV sinh dục gây ra. HPV cũng có thể gây ra mụn cóc sinh dục, sùi mào gà ở cả nam và nữ giới, cũng như làm ung thư những bộ phận khác trong cơ thể.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Luật Dược số 105/2016/QH13 của Quốc hội nước CHXH chủ nghĩa Việt Nam ban hành ngày 06/4/2016, có hiệu lực từ ngày 01/01/2017.
2. UNICEF Việt Nam. (n.d.). Một số thắc mắc về vắc xin. https://www.unicef.org/vietnam/vi/m%E1%BB%99t-s%E1%BB%91-th%E1%BA%AFc-m%E1%BA%AFc-v%E1%BB%81-v%E1%BA%AFc-xin
3. World Health Organization. (2025, November 28). Measles deaths down 88% since 2000, but cases surge. https://www.who.int/news/item/28-11-2025-measles-deaths-down-88--since-2000--but-cases-surge

ThS. Trần Khánh

ThS. Kim Ngọc Sơn